Kort: de organieke wet van 8 juli 1976 richt in elke gemeente een OCMW op. Artikel 1 bepaalt dat elke persoon recht heeft op maatschappelijke dienstverlening om een leven te leiden dat beantwoordt aan de menselijke waardigheid. De wet regelt opdrachten in artikel 57, tewerkstelling via artikel 60 §7 en de organisatie. Het leefloon valt onder een andere wet: die van 26 mei 2002.
Schat het bedrag voor je gezinssituatie.
Waar komt deze wet vandaan?
Vóór 1976 bestonden commissies van openbare onderstand, erfgenamen van de vroegere weldadigheidsbureaus. Hulp werd als liefdadigheid gezien. De wet van 8 juli 1976 verving ze door de openbare centra voor maatschappelijk welzijn, OCMW's. De Franstalige naam veranderde later van centres publics d'aide sociale naar centres publics d'action sociale.
De grote verandering is het uitgangspunt: maatschappelijke hulp wordt een afdwingbaar recht, geen gunst.
De wet werd sindsdien tientallen keren aangepast. De organisatie valt vandaag onder de gewestelijke bevoegdheden. Wallonië en Brussel, via de Gemeenschappelijke Gemeenschapscommissie, pasten de tekst aan met decreten en ordonnanties. In Vlaanderen werd het OCMW in 2019 bestuurlijk geïntegreerd met de gemeente via het decreet lokaal bestuur. De hulpverleningsopdrachten blijven in heel België sterk verwant.
Artikel 1: menselijke waardigheid
Die kernzin heeft concrete gevolgen:
- Elke persoon: niet alleen Belgen of mensen die gewerkt hebben. Ook buitenlandse personen hebben rechten, al zijn die voor sommige groepen beperkter, zoals in artikel 57 §2.
- Menselijke waardigheid is niet uitputtend omschreven. Het OCMW, en bij beroep de rechter, beoordeelt wat nodig is: eten, huisvesting, zorg, verwarming, kinderen opvoeden en deelnemen aan het maatschappelijk leven.
- Maatschappelijke dienstverlening omvat veel meer dan financiële steun.
Ook artikel 23 van de Belgische Grondwet waarborgt een menswaardig leven. De organieke wet is daarvan een belangrijke concrete uitwerking.
Opdrachten van het OCMW: artikel 57
Volgens artikel 57 verzekert het OCMW de dienstverlening aan personen en gezinnen die de gemeenschap verschuldigd is. Die hulp kan zijn:
- Materieel: geld, voedselpakketten, stookolie, meubels, medische kosten of facturen.
- Sociaal: luisteren, begeleiden en doorverwijzen.
- Medisch of medisch-sociaal: een medische kaart of tussenkomst in zorg.
- Psychologisch.
De hulp kan verzachtend of herstellend zijn om een noodsituatie op te lossen, maar ook preventief om achteruitgang te voorkomen. Het OCMW bevordert ook maatschappelijke participatie.
Artikel 57 §2 bevat een bijzondere regel voor personen zonder wettig verblijf: de OCMW-hulp is in beginsel beperkt tot dringende medische hulp. Gezinnen met minderjarige kinderen zonder wettig verblijf kunnen naar een opvangcentrum worden verwezen.
Andere belangrijke artikelen
| Artikel | Onderwerp |
|---|---|
| Artikel 1 | Recht op maatschappelijke dienstverlening en menselijke waardigheid |
| Artikel 57 | Opdrachten en vormen van hulp |
| Artikel 58 | Aanvraag, ontvangstbewijs en doorzending naar het bevoegde OCMW |
| Artikel 60 | Sociaal onderzoek, beslissing, begeleiding en tewerkstelling via §7 |
| Artikel 61 | Samenwerking met organisaties en werkgevers |
| Artikelen 97 tot 100 | Terugvordering van kosten, onder meer bij familie |
Artikel 60 §7 is bekend omdat het OCMW iemand kan aanwerven om werkervaring op te doen en in principe een werkloosheidsrecht te openen. Lees onze gids over artikel 60.
Wie zich tot het verkeerde OCMW richt, moet geholpen worden met een doorzending naar het OCMW dat bevoegd wordt geacht, binnen 5 dagen. Zie welk OCMW je moet contacteren.
Hoe is een OCMW georganiseerd?
De concrete bestuursstructuur verschilt per gewest. In Wallonië en Brussel vind je onder meer:
- De raad voor maatschappelijk welzijn: het beslissingsorgaan, met leden die na de gemeenteraadsverkiezingen door de gemeenteraad worden verkozen.
- De voorzitter: leidt de raad en zetelt in veel gemeenten ook in het gemeentecollege.
- Het vast bureau en bijzondere comités, bijvoorbeeld het bijzonder comité voor de sociale dienst, die gedelegeerde individuele beslissingen nemen.
- De algemeen en financieel directeur: beheren administratie en financiën.
- Maatschappelijk werkers: ontvangen aanvragen, voeren sociaal onderzoek en formuleren een voorstel.
Bestuurders en medewerkers zijn gebonden aan het beroepsgeheim. Wat je vertelt, mag alleen binnen de wettelijke uitzonderingen worden bekendgemaakt. In Vlaanderen moet de organisatie samen met het decreet lokaal bestuur worden gelezen.
Beroepsgeheim en sociaal onderzoek
Vóór een beslissing moet het OCMW een sociaal onderzoek doen. De maatschappelijk werker kan vragen stellen, documenten opvragen en je woning bezoeken. Het doel is hulp af te stemmen op je werkelijke situatie.
Daartegenover staat het beroepsgeheim. Het OCMW mag informatie niet zomaar aan je verhuurder, werkgever of buren doorgeven. Bepaalde wettelijk geregelde gegevensuitwisselingen lopen wel via de Kruispuntbank van de Sociale Zekerheid.
De wetten van 1976, 2002 en 1965
| Wet | Regelt |
|---|---|
| 8 juli 1976, organieke wet | Oprichting, brede maatschappelijke dienstverlening en organisatie |
| 26 mei 2002 | Maatschappelijke integratie: leefloon, werk en GPMI |
| 2 april 1965 | Bevoegd OCMW en terugbetaling van kosten |
Voldoe je aan de voorwaarden voor leefloon uit de wet van 2002, dan is dat recht het uitgangspunt. Anders, bijvoorbeeld bij bepaalde inschrijvingen in het vreemdelingenregister, kan het OCMW gelijkwaardige maatschappelijke hulp onderzoeken op basis van de organieke wet. Zie de leefloongids.
Beroep tegen een OCMW-beslissing
Je kunt een hulpbeslissing aanvechten bij de arbeidsrechtbank binnen 3 maanden na kennisgeving, of bij het uitblijven van een beslissing volgens de toepasselijke procedure. Een eenvoudig verzoekschrift volstaat; de procedure is gratis.
Een beslissing moet gemotiveerd zijn en de beroepsmogelijkheid vermelden. Ontbreken verplichte vermeldingen, dan begint de beroepstermijn niet normaal te lopen. Vraag hulp aan een pro-Deoadvocaat, de juridische dienst van een vakbond of een hulpvereniging.
Veelgestelde vragen
Wat is de organieke OCMW-wet?
De wet van 8 juli 1976 die OCMW's opricht, het recht op maatschappelijke dienstverlening voor een menswaardig leven vastlegt en de opdrachten en organisatie regelt.
Wat zegt artikel 1?
Dat elke persoon recht heeft op maatschappelijke dienstverlening om een menswaardig leven mogelijk te maken.
Wat is het verschil met de wet van 2002?
De organieke wet gaat over brede maatschappelijke hulp en organisatie. De wet van 26 mei 2002 regelt maatschappelijke integratie, waaronder leefloon en het GPMI.
Geldt de organieke wet ook nog in Vlaanderen?
De hulpverleningsopdrachten blijven bestaan, maar de bestuurlijke organisatie volgt sinds de integratie met de gemeente in 2019 de Vlaamse regels van het decreet lokaal bestuur.
Kan ik een OCMW-beslissing aanvechten?
Ja, bij de arbeidsrechtbank, binnen 3 maanden. De procedure is gratis.
Meer gidsen over het OCMW
- Referentieadres bij het OCMW: voorwaarden
- Artikel 60 OCMW: werk, loon en werkloosheid
- Voedselpakket OCMW: voorwaarden en aanvraag
- Hoelang kun je een leefloon krijgen?
- Huisvesting OCMW: huurwaarborg en steun
- Schuldbemiddeling OCMW: hoe werkt het?
- Uitbetaling leefloon: termijnen en kalender
- GPMI OCMW: contract, rechten en sancties
- Welk OCMW contacteren? Gemeente en aanvraag
Bronnen
Onderstaande referenties zijn deels Franstalig; de gewestelijke regels blijven van toepassing.
- Droits Quotidiens — oorspronkelijke referentie
- Fédération des CPAS (UVCW) — oorspronkelijke referentie
- Sécurité sociale (socialsecurity.be) — oorspronkelijke referentie
- SPP Intégration sociale — oorspronkelijke referentie
Infocheck.be is geen officiële website. Deze gids vereenvoudigt de regels. Bedragen en datums zijn informatief: vraag je maatschappelijk werker of het OCMW van je gemeente om je persoonlijke situatie te bevestigen.