Nieuwe erfwet in België: wat verandert?

Kort: de hervorming van het erfrecht geldt sinds 1 september 2018 (wet van 31 juli 2017). Kinderen hebben samen recht op de helft van de nalatenschap, ongeacht hun aantal. Ouders hebben geen voorbehouden erfdeel meer. De langstlevende echtgenoot behoudt minstens het vruchtgebruik van de helft van de goederen en van de gezinswoning. Ook de gewestelijke erfbelasting verandert: de aangehaalde bronnen beschrijven wijzigingen in Vlaanderen en Brussel sinds 2026 en een halvering van de hoogste Waalse tarieven vanaf 1 januari 2028.

Een woning geërfd?

Onze rekenhulp raamt notariskosten en registratierechten bij een aankoop. Voor het overnemen van erfdelen of een verdeling gelden specifieke regels: vraag daarvoor een berekening aan je notaris.

Bereken notariskosten →

Over welke ‘nieuwe wet’ gaat het?

Wie zoekt naar de nieuwe Belgische erfwet, vindt verschillende teksten. Ze regelen niet allemaal hetzelfde:

De wet van 31 juli 2017, in werking sinds 1 september 2018, hervormde het burgerlijk erfrecht: wie erft, welk erfdeel beschermd is en hoe schenkingen worden verrekend. Ze geldt voor overlijdens sinds 1 september 2018, in Vlaanderen, Wallonië en Brussel.
De wet van 19 januari 2022 bracht deze regels onder in Boek 4 van het nieuwe Burgerlijk Wetboek, ‘Nalatenschappen, schenkingen en testamenten’, van kracht sinds 1 juli 2022. Die wijziging herordende en moderniseerde vooral de tekst.
Gewestelijke decreten over erfbelasting: de belasting hangt af van het gewest waar de overledene fiscaal woonde. De bronnen beschrijven wijzigingen in Vlaanderen en Brussel vanaf 1 januari 2026 en een belangrijke Waalse verlaging vanaf 1 januari 2028.

Maak dus het onderscheid tussen wie wat krijgt (burgerlijk recht, federaal geregeld) en hoeveel belasting verschuldigd is (de gewestelijke erfbelasting of successierechten).

De reserve van de kinderen: samen de helft

De reserve is het deel dat de wet voor bepaalde erfgenamen beschermt. Via een testament of schenking kun je dat niet zomaar ontnemen. Vóór 2018 bedroeg de gezamenlijke reserve de helft bij één kind, twee derde bij twee kinderen en drie vierde bij drie of meer kinderen.

Sinds 1 september 2018 is de gezamenlijke reserve van de kinderen altijd de helft van de nalatenschap. Die helft wordt gelijk onder hen verdeeld. De andere helft is het beschikbare deel: dat kun je aan een gekozen persoon of organisatie schenken of nalaten, bijvoorbeeld aan één kind, een neef, een vriend of een vereniging.

Aantal kinderen	Reserve vóór 2018	Reserve sinds 2018	Vrij beschikbaar sinds 2018
1 kind	1/2	1/2	1/2
2 kinderen	2/3	1/2 (elk 1/4)	1/2
3 kinderen	3/4	1/2 (elk 1/6)	1/2
4 kinderen	3/4	1/2 (elk 1/8)	1/2

Voorbeeld: een weduwe laat 400.000 euro en drie kinderen na. Zij wil haar dochter bevoordelen omdat die voor haar zorgde. De drie kinderen hebben samen minstens recht op 200.000 euro, ongeveer 66.667 euro elk. De overige 200.000 euro kan zij bij testament aan de dochter nalaten. Die ontvangt dan ongeveer 266.667 euro, de twee broers elk 66.667 euro. Dit vereenvoudigde voorbeeld houdt geen rekening met eerdere schenkingen of belastingen.

Ouders hebben geen reserve meer

Vóór de hervorming hadden de ouders van een overledene zonder kinderen een voorbehouden erfdeel. Dat is afgeschaft. Wie geen kinderen heeft, kan zijn vermogen dus bij testament aan een partner, vriend of goed doel nalaten zonder dat de ouders een reserve kunnen opeisen.

In de plaats kwam een onderhoudsvordering: een behoeftige ouder kan onder voorwaarden levensonderhoud ten laste van de nalatenschap vragen. Dat beschermt werkelijke behoeften en geeft geen vast erfdeel.

De rechten van de langstlevende echtgenoot

De langstlevende echtgenoot, dus degene die met de overledene gehuwd was, heeft een sterke bescherming. De wettelijke rechten hangen onder meer af van de andere erfgenamen:

Met kinderen: de echtgenoot krijgt in beginsel het vruchtgebruik van de volledige nalatenschap; de kinderen krijgen de blote eigendom. De echtgenoot kan de woning blijven bewonen of huur en interest ontvangen, maar kan de volle eigendom niet alleen verkopen.
Zonder kinderen: volgens de beschreven basissituatie krijgt de echtgenoot de volle eigendom van de gemeenschappelijke goederen en het vruchtgebruik van de eigen goederen van de overledene. Ouders, broers of zussen kunnen daarbij de blote eigendom van eigen goederen erven. De concrete verdeling hangt af van het huwelijksstelsel en de aanwezige erfgenamen.

De echtgenoot heeft ook een reserve: minstens het vruchtgebruik van de helft van de nalatenschap en in elk geval het vruchtgebruik van de gezinswoning en huisraad. Een testament moet met die bescherming rekening houden, behoudens wettelijke uitzonderingen.

En een samenwonende partner?

Een wettelijk samenwonende partner, met verklaring bij de gemeente, erft in beginsel het vruchtgebruik van de gezinswoning en huisraad, maar zonder testament niet de rest. Een feitelijk samenwonende partner erft zonder testament niets op grond van het samenwonen alleen. Voor ongehuwde koppels is een tijdige regeling daarom belangrijk.

Kun je iemand onterven?

De nieuwe erfwet maakt niet elk soort onterving mogelijk:

Een kind: niet volledig. Je kunt het erfdeel in beginsel beperken tot zijn aandeel in de gezamenlijke reserve van de helft van het vermogen.
Je ouders: ja, sinds 2018 hebben zij geen reserve meer.
Broers, zussen, neven en nichten: ja, zij hebben geen reserve.
Je echtgenoot: in beginsel niet. Er bestaan uitzonderingen, onder strikte voorwaarden, bij meer dan zes maanden feitelijke scheiding met de vereiste gerechtelijke stappen. Bij kinderen uit een vorige relatie kunnen echtgenoten in hun huwelijkscontract afspraken maken over het geheel of een deel van de erfrechten, vaak het Valkeniersbeding genoemd. Daarbij blijft een tijdelijk recht op bewoning van de gezinswoning gedurende zes maanden beschermd. Laat de voorwaarden en formulering door een notaris beoordelen.

De gezinswoning overnemen: welke kosten?

Een aankoop en een verdeling tussen erfgenamen zijn verschillende verrichtingen. Gebruik de rekenhulp als oriëntatie en vraag je notaris naar de specifieke verdeelkosten.

Bekijk de rekenhulp →

Hoe schenkingen meetellen bij overlijden

Schenkingen tijdens het leven kunnen bij de afrekening van de nalatenschap meetellen, onder meer om te controleren of de reserve van de kinderen is gerespecteerd. De hervorming van 2018 wijzigde de waardering: de hoofdregel is de waarde op de dag van de schenking, geïndexeerd tot het overlijden. Voor onroerende goederen keek men vroeger naar de waarde op de overlijdensdatum. Er bestaan uitzonderingen, bijvoorbeeld afhankelijk van wanneer de begiftigde over het goed kon beschikken.

Voorbeeld: een huis dat in 2010 voor 200.000 euro aan een zoon werd geschonken, is bij overlijden 380.000 euro waard. In het vereenvoudigde voorbeeld telt burgerrechtelijk 200.000 euro, geïndexeerd met het prijsindexcijfer, niet automatisch 380.000 euro. De meerwaarde door de vastgoedmarkt kan daardoor aan de begiftigde toekomen.

Dit burgerrechtelijke rekenwerk bepaalt niet de belasting. Een niet-geregistreerde schenking, zoals een bankgift of handgift, binnen de toepasselijke risicoperiode vóór overlijden kan nog erfbelasting veroorzaken. De bronnen beschrijven sinds 2026 een termijn van 5 jaar in de drie gewesten. Controleer steeds de schenkingsdatum, het gewest en eventuele overgangsregels.

Erfovereenkomsten: afspraken tijdens het leven

Vóór 2018 waren afspraken over een nog niet opengevallen nalatenschap in beginsel verboden. De hervorming voerde onder meer twee mogelijkheden in, steeds bij de notaris:

Een punctuele erfovereenkomst: een afspraak over een afgebakend punt, bijvoorbeeld een kind dat aanvaardt dat een schenking aan zijn zus later niet op die grond wordt aangevochten.
Een globale erfovereenkomst of familiepact: ouders en al hun kinderen stellen samen vast dat de ontvangen voordelen en schenkingen evenwichtig zijn. Dat beperkt latere betwistingen over de overeengekomen elementen.

Er geldt een strikte procedure: iedereen ontvangt het ontwerp, er is een wettelijke bedenktijd van minstens één maand en daarna wordt bij de notaris getekend. Zo’n regeling kan nuttig zijn in een nieuw samengesteld gezin of wanneer één kind het familiebedrijf of de woning overneemt.

Onverdeeldheid tussen erfgenamen

Na een overlijden behoren goederen vaak samen aan meerdere erfgenamen: ze zijn in onverdeeldheid. Het uitgangspunt blijft dat niemand verplicht is in onverdeeldheid te blijven. Een erfgenaam kan de verdeling vragen. Als er geen akkoord komt, kan de rechtbank een notaris-vereffenaar aanstellen voor de wettelijke procedure met haar termijnen.

Boek 3 van het nieuwe Burgerlijk Wetboek, van kracht sinds 1 september 2021, regelt ook het beheer van gemeenschappelijke goederen. Bewarende handelingen kunnen anders worden behandeld dan beheer of verkoop. Voor een verkoop is in beginsel akkoord van alle betrokken eigenaars nodig; de precieze regels hangen van de soort onverdeeldheid af. Laat dus niet uitsluitend op basis van een algemene meerderheidsregel handelen. Vaak neemt één erfgenaam de andere aandelen over, met eigen notaris- en verdelingskosten.

Erfbelasting: wijzigingen in 2026 en 2028

Het bevoegde gewest wordt bepaald door de fiscale woonplaats van de overledene. Wanneer die in de laatste vijf jaar in meerdere Belgische gewesten woonde, is in beginsel het gewest waar hij of zij in die periode het langst fiscaal woonde bepalend.

Vlaanderen: wijzigingen beschreven vanaf 1 januari 2026

De vrijstelling voor de langstlevende partner op roerende goederen stijgt volgens de bronnen van 50.000 naar 75.000 euro.
De beschreven regeling voor personen zonder kinderen laat toe tot 100.000 euro bij testament na te laten tegen tarieven in rechte lijn, 3 % en vervolgens 9 %. Test-Achats noemt voor een legaat van 100.000 euro aan een petekind een belasting van 6.000 in plaats van 40.500 euro. Controleer de persoonlijke voorwaarden en inwerkingtreding met de notaris.
Volgens die bronnen vervalt de vroegere formule van de vriendenerfenis voor testamenten opgesteld sinds 2026. Overgangsregels kunnen van belang zijn.

Brussel: wijzigingen beschreven vanaf 1 januari 2026

De termijn waarin een niet-geregistreerde schenking bij overlijden nog belast kan worden, gaat van 3 naar 5 jaar.
De voorwaarde van 5 jaar bewoning voor de vrijstelling van de gezinswoning voor de echtgenoot of wettelijk samenwonende partner wordt volgens de bronnen afgeschaft.

Wallonië: voorzien vanaf 1 januari 2028

De hoogste tarieven worden gehalveerd: maximaal 15 % tussen ouders en kinderen in plaats van 30 %, en maximaal 40 % tussen niet-verwanten in plaats van 80 %.
Het hoogste tarief voor onroerende schenkingen tussen ouders en kinderen daalt van 27 % naar 14 %.
Stiefkinderen en pleegkinderen worden ruimer met kinderen gelijkgesteld.

Praktische tips

Maak een testament als je niet gehuwd bent. Een feitelijk samenwonende partner heeft zonder testament geen wettelijk erfrecht.
Bespreek je plannen met je kinderen als je iemand wilt bevoordelen. Een erfovereenkomst kan latere conflicten voorkomen.
Bewaar bewijzen van schenkingen: datum, bedrag en akte helpen bij de afrekening.
Vraag advies aan een notaris. Een eerste gesprek over een erfenis is vaak gratis of beperkt in prijs; de notaris kent ook de toepasselijke gewestelijke regels.
Laat de kosten ramen als een erfgenaam de woning wil overnemen. Een gewone aankoopcalculator vervangt geen afrekening van een verdeling.

Veelgestelde vragen

Wat is het minimale erfdeel van kinderen in België?

Sinds 1 september 2018 hebben kinderen samen recht op de helft van de nalatenschap, ongeacht hun aantal. Die helft wordt gelijk onder hen verdeeld.

Wat erft de langstlevende echtgenoot als er kinderen zijn?

In beginsel het vruchtgebruik van de volledige nalatenschap, terwijl de kinderen de blote eigendom krijgen. De reserve beschermt minstens het vruchtgebruik van de helft en van de gezinswoning met huisraad, behoudens wettelijke uitzonderingen.

Kun je een kind volledig onterven in België?

In beginsel niet. Je kunt zijn erfdeel beperken tot zijn aandeel in de gezamenlijke reserve van de helft van het vermogen.

Hebben ouders nog een beschermd erfdeel?

Nee. Sinds 2018 hebben ouders geen reserve meer. Een behoeftige ouder kan onder voorwaarden wel levensonderhoud ten laste van de nalatenschap vragen.

Wat verandert er voor de erfbelasting in 2026?

De bronnen beschrijven in Vlaanderen een partnervrijstelling van 75.000 euro voor roerende goederen en een regeling tot 100.000 euro tegen tarieven in rechte lijn voor personen zonder kinderen. In Brussel gaat de risicoperiode voor niet-geregistreerde schenkingen naar 5 jaar. In Wallonië is de tariefverlaging voorzien vanaf 1 januari 2028. Laat de toepasselijke voorwaarden en overgangsregels controleren.

Onze gidsen over nieuwe wetten

Infocheck.be is geen officiële website. Deze gids beschrijft de regels zoals bekend op 10 november 2026 op basis van de hieronder vermelde bronnen. Regels kunnen veranderen: controleer je situatie vóór een beslissing bij de bevoegde instantie of een deskundige, zoals een advocaat, notaris, vakbond of ziekenfonds.